Dział etnografii

by | 3 października 2014 08:23

Dział Etnografii Muzeum w Raciborzu zajmuje się dokumentowaniem i zbieraniem zabytków kultury ludowej z okolic Raciborza. Pierwsze zbiory pochodzą sprzed II wojny światowej. W Heimatmuseum in Ratibor znajdowała się kolekcja przedmiotów związanych z kulturą ludową miejscowej ludności m.in. stroje ludowe, narzędzia rolnicze, wyposażenie wnętrz mieszkalnych, które gromadzone były wraz z eksponatami rzemiosła artystycznego i zabytkami historii. Obecnie zbiory Działu Etnografii liczą blisko 4 tysiące eksponatów.

Zbiory etnograficzne Muzeum w Raciborzu można podzielić na poszczególne kolekcje.

Raciborskie stroje ludowe.

Największą i najciekawszą kolekcję stanowią raciborskie stroje ludowe, noszone w XIX i 1. poł. XX stulecia na terenie byłych powiatów: raciborskiego, głubczyckiego, części rybnickiego i wodzisławskiego.

Na uwagę i szczególne zainteresowanie zasługują przede wszystkim najstarsze XIX wieczne elementy tego stroju tzw. „szpyndzery” – kaftany, krótkie do pasa z bufiastymi, watowanymi rękawami, z szalowym kołnierzem wykończonym pięknymi frędzelkami, szyte ręcznie z jedwabnych tkanin, bogato zdobione.
Kaftan - szpyndzer, Śląsk, XIX w.[1]

Ciekawą kolekcję stanowią XIX wieczne czepce. Wyróżnić w niej można: czepce misternie haftowane złotogłowiem, czepce płócienne zdobione cekinami i drobnymi koralikami oraz czepce tiulowe z angielskim haftem.
Czepce, Śląsk, XIX w.[2]

Spośród strojów ludowych wyróżnić możemy także stroje obrzędowe : ślubne , druhen, ubiór dziewczęcy do I. Komunii , a także odzież świąteczną zwłaszcza kobiecą – kaftany – „jakle”, spódnice – „mazelonki”, chusty, bieliznę płócienną ( staniki – „lajbiki”) itp.
Strój komunijny,  Markowice, lata 20-te XX w.[3]

Tradycyjne narzędzia pracy i przedmioty codziennego użytku.

Dość licznie zgromadzone są w Muzeum zabytkowe przedmioty służące do codziennego użytku w gospodarstwie domowym, m.in. formy do wypieku chleba, formy do masła, zegary ręcznie malowane, sprzęt kuchenny, ceramika użytkowa oraz tradycyjne narzędzia rolnicze , m.in. radła – „hoki”, pługi, brony, cepy, sierpy, kosy, wialnie itd.

Wytwory rzemiosła ludowego, a także narzędzia pracy rzemieślników to znacząca część zbiorów Działu. Do najbardziej cennych zabytków tej grupy należą drewniane, pięknie rzeźbione formy piernikarskie pochodzące m.in. z warsztatu ostatniego raciborskiego piernikarza Halamy. Wśród narzędzi do obróbki lnu i wełny znajdują się: międlice i cierlice, czesadła do lnu, kołowrotki, klocki do drukowania tkanin.


Kolekcja mebli ludowych.



Dział Etnografii gromadzi także tradycyjne meble ludowe, w które wyposażone były chałupy wiejskie: malowane skrzynie z charakterystycznym dla regionu motywem róży kolistej i tulipana, listwy do wieszania talerzy i garnków, łóżka i kredensy.



Plastyka obrzędowa.



Kolekcję plastyki obrzędowej stanowią przede wszystkim wielkanocne, malowane jajka – „kroszonki” pozyskane do Muzeum w wyniku konkursów przeprowadzonych w latach 60-tych i 70-tych XX wieku. Są to głównie kroszonki zdobione metodą rytowniczą (najpopularniejszą metodą zdobniczą na Śląsku) , chociaż spotkać można także pisanki batikowe( malowane woskiem), a także oklejane sitowiem. Oprócz malowanych, wielkanocnych jajek  w kolekcji znajdują się również wieńce dożynkowe, wycinanki, maski niedźwiedzi oraz maski kolędników.

Kolekcja śląskiej sztuki ludowej.

W zasobach Działu znajdują się także zabytki sztuki ludowej, głównie o tematyce sakralnej : rzeźby, obrazy na szkle i na płótnie, oleodruki.



Mniejsze kolekcje.

Epizodycznie w zbiorach występują tradycyjne, drewniane zabawki ludowe, instrumenty ludowe , narzędzia łowieckie oraz przedmioty związane z rybołówstwem.


Dział Etnografii posiada także dość bogaty zbiór zabytkowych fotografii, pochodzących z początku XX stulecia (np. zdjęcia ślubne, komunijne ) oraz dokumentację fotograficzną wykonywaną współcześnie, zwłaszcza rejestrującą obrzędy naszego regionu.

Gromadzenie zabytków to jedno z podstawowych zadań Działu Etnografii. Oprócz tego zajmuje się on propagowaniem tej dziedziny wiedzy poprzez organizowane wystawy prezentujące kulturę ludową, lekcje muzealne oraz w mediach.

 
Endnotes:
  1. [Image]: http://muzeum.raciborz.pl/wp-content/uploads/2014/10/Kaftan-szpyndzer-Śląsk-XIX-w..jpg
  2. [Image]: http://muzeum.raciborz.pl/wp-content/uploads/2014/10/Czepce-Śląsk-XIX-w..jpg
  3. [Image]: http://muzeum.raciborz.pl/wp-content/uploads/2014/10/Strój-komunijny-Markowice-lata-20-te-XX-w..jpg
  4. [Image]: http://muzeum.raciborz.pl/wp-content/uploads/2014/10/kostka-do-druku.jpg
  5. [Image]: http://muzeum.raciborz.pl/wp-content/uploads/2014/10/kostka.jpg
  6. [Image]: http://muzeum.raciborz.pl/wp-content/uploads/2014/10/kredens.jpg
  7. [Image]: http://muzeum.raciborz.pl/wp-content/uploads/2014/10/Skrzynia-ludowa-Śląsk-XIX-w..jpg
  8. [Image]: http://muzeum.raciborz.pl/wp-content/uploads/2014/10/rzeźba.jpg
  9. [Image]: http://muzeum.raciborz.pl/wp-content/uploads/2014/10/kapliczka-szafkowa.jpg
  10. [Image]: http://muzeum.raciborz.pl/wp-content/uploads/2014/10/św.-Michał-Archanioł-obrazek-na-szkle-Śląsk-XIX-w..jpg
  11. [Image]: http://muzeum.raciborz.pl/wp-content/uploads/2014/10/św.-Izydor-obrazek-na-szkle-Śląsk-XIX-w..jpg
  12. [Image]: http://muzeum.raciborz.pl/wp-content/uploads/2014/10/zabawka-konik.jpg
  13. [Image]: http://muzeum.raciborz.pl/wp-content/uploads/2014/10/zabawka.jpg
  14. [Image]: http://muzeum.raciborz.pl/wp-content/uploads/2014/10/Więcierz-do-łowienia-ryb-Cisek-koniec-XX-w..jpg
  15. [Image]: http://muzeum.raciborz.pl/wp-content/uploads/2014/10/Wiersza-do-połowu-ryb-Cisek-koniec-XX-w..jpg

Source URL: http://muzeum.raciborz.pl/dzialy-izb/dzial-etnografii/